Elveda bezler!


Çocuklarımızın doğumuyla marketlerde daha önce uğramadığımız o "bebek bezi" raflarını artık sıkça ziyaret ediyoruz. Üstelik bu ziyaretlerimiz çoğu zaman dile kolay en az iki sene devam ediyor.
Alması ayrı, taşıması ayrı, değiştirmesi hatta atması bile ayrı dert..
İşte o yüzden söz konusu bezden kurtulmak olunca bazılarımız o kadar aceleci oluyor ki birçok hata yapıp,süreci kısaltmak yerine daha da uzatıyor. 
Tuvalet alışkanlığı kazandırma sürecinde ilk ve en önemli adım doğru zamanı beklemek!
Dikkat etmemiz gereken ikinci noktaysa o doğru zaman geldiğinde doğru adımları atmak! 


Dünya Kerimoğlu/ 2015

Aslına bakarsanız çocukların tuvalet eğitimi zannedildiği gibi 2 yaş civarı değil, doğduğu andan itibaren başlar. Anne baba ve çocuğun bakımını üstlenen kişilerin verdiği tepkiler çocukta bir alt yapı oluşturur. Bu alt yapı da eğitim sürecindeki başarı ya da başarısızlığı etkiler. 
 

Daha önceki tavrınız ne olursa olsun iki yaşına geldiğinde çocuğunuza çiş ve kaka yapmanın gayet doğal bir süreç olduğunu, hepimizin bunu yaptığını anlatmaya başlayacaksınız. Eğer o güne kadar dolu bezlere aşırı tepkiler verdiyseniz, kokusunu, kaka yaparken yüzünün aldığı ifadeyi alay konusu yaptıysanız bebeğiniz bunun normal, sıradan, doğal bir süreç olduğuna o kadar kolay ikna olmaz.

Siz siz olun, çocuğunuz doğduğu andan itibaren çişini ya da kakasını yaptığında abartılı tepkiler vermekten kaçının. Unutmayın bu son derece doğal bir durum, bir insani ihtiyaç. Çocuğun kaka yaptığında kokusuyla dalga geçmek ya da alt değiştirirken yaşanabilecek küçük kazalarda öfkelenmek ya da eğlenmek onu utandırabilir, korkutabilir ya da teşvik edebilir.  

O "doğru" zamanın geldiğini nereden anlayacaksınız?
Çoğu çocuk ortalama 18-24 ay arasında bezi bırakmak için yeterli fiziksel olgunluğa erişiyor.
Genel olarak kabul gören yaş aralığı ise 1,5 - 3 yaş.
Tuvalet eğitimi için sadece fiziksel olgunluk yetmez, çocuğun psikolojik, fiziksel ve zihinsel olarak belli bir olgunlukta olması gerçekten çok önemli.
Aslında en güzeli çocuğunuzun size verdiği mesajları doğru okumayı başarmanız. Eğer bunu başarırsanız çocuğunuzun "anne artık beni bezleme" dediğini fark edeceksiniz.

İşte işinizi kolaylaştıracak birkaç öneri;


-Artık çişini azar azar ve sık yapmak yerine, günde birkaç defa ve daha fazla yapmaya başladı mı?

 -Gün içinde 2-3 saat çiş yapmadığı oluyor mu, açıp baktığınızda bezinin kuru olduğunu fark ediyor musunuz? 


-Çiş ya da kaka yaptığında size söylüyor mu, rahatsızlığını dile getiriyor mu? Bezini değiştirmenizi istiyor mu? 

-Tuvalette ne yapıldığıyla ilgili belli bir algısı oluştu mu? Tuvaletle çiş ve kaka arasındaki bağlantıyı kurdu mu?

Eğer bu soruların çoğuna yanıtınız 'evet' se, o zaman çocuğunuz beklediğiniz sinyali veriyor olabilir.

Ama..
Sakin olun! Heyecana kapılmayın! Ve lütfen acele etmeyin!

Siz sakin kalmayı başarır ve çocuğunuzu dinleyerek doğru adımları atarsanız, bu süreci belki daha uzun zamanda ama sandığınızdan çok daha sancısız atlatabilirsiniz. 


Bu arada yoğun bir iş dönemi, aile içi huzursuzluk, bir yakının kaybı, taşınma gibi aile içi dinamikleri değiştiren bir süreçten geçiyorsanız o zaman bırakın birkaç ay daha bebeğiniz beziyle gezsin. 

Bezi bıraktırma aşamasında hem çocuğunuzun hem de sizin kafanız rahat olmalı. 
Sizi ya da çocuğunuzu strese sokacak nedenler eğitimi zorlaştırır. 
Bu aşamada yapacağınız tekrarlayan hatalar sonraki dönemde sizi ve ufaklığı daha çok yorabilir. 

Eğer hem siz hem de bebeğiniz için uygun bir zaman olduğunu düşünüyorsanız o zaman işe koyulabilirsiniz.

Öncelikle her şeyin bir anda olmasını beklemeyin. 

Baştan kabullenin, yatak ıslanabilir, gün içinde kıyafetler sıkça değişebilir, koltuklar ve halılar çiş ve kakaya maruz kalabilir, çocuğunuzu gün içinde yıkama sıklığınız artabilir.
Bunları baştan kabullenin ki, karşılaşırsanız şaşırmayın.  


Gelelim atabileceğiniz adımlara;

Çocuğunuza anlattığınız masallara, hikayelere tuvaletle ilgili unsurlar katmaya başlayabilirsiniz ilk olarak. 

"Ayıcık arkadaşlarıyla oynarken çişi gelince koşa koşa tuvalete gitmiş".
"Külkedisi sabah ilk iş tuvalete gitmiş, sonra da ellerini bir güzel yıkamış"
Zihninde ufak ufak bir şeyler oluşmaya başlayacak. 

Ama kilit nokta abartmamak. Biz abartmayı severiz. Tuvalet eğitimi konusunda bu hatayı yapmayın. Bütün oyunlarınızı çişe kakaya odaklamayın. Günde birkaç mesaj yeter. Bu süreci uzun tutmanız gerektiğini de unutmayın.

İkinci adım bir lazımlık/oturak alın.

Şimdilerde üzerinde çeşitli kahramanlar olan, bir tuvaletten çok bir oyuncağı çağrıştıran hatta müzik çalan alkışlayan oturaklar var.
İlk görüşte sevimliler gerçekten ama bence çocuklara sandığınız kadar yardımcı olmuyorlar. Mümkün olduğunca evinizdeki klozeti çağrıştıran, sade bir lazımlık/oturak tercih etmenizi tavsiye ederim.
Bu tercih bir sonraki adımda yani oturaktan, klozete geçişte size yardımcı olur.
Tabi lazımlık evinize geldiğinde salonun baş köşesine de kurulmasın. 

Hatta mümkünse tuvalette dursun. 
Yani mümkün olduğunca doğal sürece uygun bir ortam hazırlamaya çalışın.

Lazımlık eve gelir gelmez çocuğunuzu oturtmak için zorlamayın. 


Bırakın bir süre sadece göz aşinalığı olsun. 

Eğer zaman zaman merak uyanırsa önce evdeki oyuncaklar deneyebilir mesela. 
Çocuğunuzla oyun oynarken peluş oyuncaklardan birini alın ve "bu ayıcığın çok çişi gelmiş.Tuvalete gitmek istiyor" deyin.
Oyuncağı alın, lazımlığa götürün ve üzerine oturtun.
Olayı bir törene çevirmeden. Abartılı tepkiler vermeden, "Aferin oyuncak ayıya/bebeğe" demek ve oyuna geri dönmek de yeterince net bir mesaj.

Alıştırma turlarından sonra ufaklık da lazımlığa oturmaya hazır olabilir.


Her çocuk farklı zamanda hazır olur. Kimi hızlı, kimi dirençli. 

Bunu en iyi siz bilirsiniz. 
Gözlemci kalın, çocuğunuzun verdiği mesajları takip edin. 
Denemeye hazır olduğunu hissederseniz, lazımlığa oturtun ve siz de bir yere oturup (çocuğun başında ayakta dikilmeyin) onunla sohbet edin. 
Birkaç saniye bile bu şekilde kalabilmesi ilk deneme için oldukça önemli.
Muhtemelen ilk denemede çişini ya da kakasını yapmayacak.
Mucize beklemeyin.  
Çişini ya da kakasını yapabildiği seferde onu tebrik edin, buna sevindiğinizi belli edin belki küçük bir ödül de verebilirsiniz.
Yapamadığı seferlerde hayal kırıklığına uğramayın, uğrarsanız da bunu ona belli etmeyin bari.
Kalkmasına yardımcı olun ve "demek ki daha gelmemiş, gelince bir daha deneriz istersen" deyin.
Yüzünüz asılmasın, sinirlenmeyin çünkü karşınızdaki ufaklık bunları algılamak için tüm alıcılarını açık tutuyor olacaktır.

Çocuğunuz lazımlıktan kalkar kalkmaz hemen altına da yapabilir. Bu bazen gerçekten kontrolü sağlayamadığından bazen de sadece sizi denemek için olabilir. İşte o anda kendi kendinizi sakinleştirmeyi başarmanız gerekiyor.
"Az önce kaldırdım, niye oraya yapmadın, benimle inatlaşıyor musun sen?" demeyin sakın ola. 

Bu cümleler aklınızdan geçse bile dilinizden dökülmesin aman. 
Çişi kakayı yakaladığınız an koştura koştura lazımlığa ya da tuvalete tutmaya da çalışmayın, bu çoğu zaman çocuğu daha da soğutur.

2 yaşındaki bir çocuğun tıpkı elleri, gözleri gibi kakasını da vücudunun bir parçası zannetmesi son derece normal.

 İşte bu yüzden kakasını alışkın olduğu bez dışında bir yere yapmak onda endişe yaratabilir. Kakasını yaptıktan sonra dönüp ona bakmak isteyebilir.
"Ay ne kadar pis, iğrenç, aman ne kötü kokuyor, hemen ondan kurtulalım" gibi tepkiler vermeyin.


Bazı çocuklar vücudundan bir parçanın düştüğünü bile zannedebiliyor ilk aşamada. 
Eğer siz kötü bir şey yapmış gibi davranırsanız bir sonraki seferde çocuk da yapmak yerine tutmak eğiliminde olur.

Onun yerine rahatlamış, başarmış olmasının üzerinde abartmadan durun.
"Sanki rahatladın değil mi, ne de güzel yapmışsın, hadi şimdi onları koymamız gereken yere koyalım, tuvalete dökelim, sifonu da beraber çekelim"
En azından ilk günler için bu bir oyun haline dönüşebilir.


Gece mi gündüz mü?

Hep gündüz konusunda konuştuk, gece uyurken çocuklar için bu kontrolü sağlamak çok daha zor olabilir. 

Kimi anne ilk etapta sadece gündüz bezi çıkarır, geceleri ise bezlemeye devam eder.
Kimi anne ise biraz daha zoru göze alır ve bezi bir kere çıkardıktan sonra bir daha bağlamaz.
Aslında bence bu tamamen annenin tercihine ve çocuğun özelliklerine bağlı.
Derin uyuyan çocuklarda gece kontrol süreci biraz daha uzun ve zor olabiliyor.
Dolayısıyla kararı siz verin. 


Ama bezleseniz de, bezlemeseniz de gece yatmadan önce çocuğunuza çok sulu şeyler yedirmemeye, içirmemeye özen gösterin ki çocuk daha da zorlanmasın.

Tabi yine çocuğunuzu en iyi siz tanıyorsunuz, gerekli görürseniz gece farklı saatlerde yine tuvalet ziyaretleri yapabilirsiniz. Aslında süreç tamamen size bağlı. Daha doğrusu çocuğunuza.

Başta da söylediğim gibi yatağın ıslanmasına da hazırlıklı olmalısınız. Bu konuda  annenin de işini kolaylaştırması açısından çarşafın altına konulan alezler işe yarıyor.Kaldırıp atıyorsunuz kirliye, yatak kuru kalıyor en azından. 
Ve elbette bu kazaların üzerinde hiç durmayan anne babalar en önemlisi..

Bezi bırakırken yapılacak en büyük hata ceza vermektir.


Sakın ama sakın altına kaçıran ya da bilinçli olarak gözünüzün içine baka baka salonun ortasında çişini yapan çocuğunuza kızmayın, bağırmayın ve ceza vermeyin. 

Tuvalet eğitiminde ceza olmaz!!!

Eğer kontrolü sağlayamadığı için yaptıysa ceza çocuğunuzun motivasyonunu azaltır ve bu kazaları daha sık yaşarsınız. 

Yok eğer inadından, sizi kızdırmak ve böylece dikkatinizi çekmek için yaptıysa ceza davranışı pekiştirir ve mutlaka takrarlanmasına sebep olur.

Tuvalet alışkanlığı söz konusu olduğunda hataları görmemek, başarıları da abartmadan takdir etmek altın kuraldır!


Denemelere başladıktan sonra ortalama bir- bir buçuk ayda hiçbir ilerleme kaydetmediyseniz, bir süre mola vermek en doğrusu. Demek ki henüz bebeğiniz bezini çıkarmaya hazır değil. Bu mola yeniden deneyene kadar size ve ona sakinleşmesi ve yeniden güç toplaması için zaman verir. Bezi geri takarsam hiç bırakamam diye de düşünmeyin. Elbet kurtulacaksınız, sadece şimdi değil.

Geri dönüşler de olabilir!


Bezsiz yaşamaya çoktan alışmış olan çocuğunuz kardeşi olduğunda, anne babası boşandığında, bazen mekan değiştirdiğinde, çocuğun bakımıyla ilgilenen kişi değiştiğinde, kreşe başladığında ya da herhangi bir değişikliğe tepki olarak yeniden altına yapmaya başlarsa şaşırmayın. Bu sık görülen bir durum. 
Bu geri dönüşler sizi korkutmasın. Ama yine doğru adımları atabilmek için bir uzmana danışmakta fayda var. Sonuçta çocuğunuzu tedirgin eden bir durum yaşanmış belli ki. Tek başınıza doğru yolu bulmaya çabalamaktansa yardım almak daha kolay. 

Kıyaslama yok!

En önemlisi; çocuğunuzu kimsenin çocuğuyla kıyaslamayın.

Diğer çocuklardan birkaç ay geç kaldı diye paniğe kapılmayın.
Her çocuk tıpkı annesi, babası gibi kendine özeldir.
Bu sizin yolunuz, sizin yolculuğunuz. Nasıl gideceğinize bebeğiniz ve siz karar vereceksiniz..
 
 
Psikolog Irmak GÜRCAN KERİMOĞLU

2 yorum:

  1. merhaba,oğlum 3,5 yaşında.1sene önce bezi bıraktık.çişte hiç sorun yaşamadık,gecede sorunsuz.fakat kakası geldiğinde bez bağlattırıp,beze yapıyor.bitince temizlettirip bezi çıkarttırıyor.defalarca denedik tuvaleti fakat oturuyor yapıcam diyor yapmıyor,sonradan kabız oluyor,mecbur bez bağlıyorum tekrar.oğlum kakasını ayakta yapıyor bezine.ödül vaatleri,oyuncaklar hiçbirşey fayda etmedi tuvalete oturuyor ama yapmıyor.müzikli lazımlık vs hepsini denedim.ne yapmalıyım lütfen yardımcı olun.teşekkürler

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Merhabalar..
      Tuvalet alışkanlıklarıyla ilgili sorunlarda, psikolojik nedenlerin yanında fiziksel bazı nedenlere de sık rastladığımız için kapsamlı bir değerlendirme yapmak şart. Bir senedir, çişini tuvalete yapmasına rağmen kaka konusunda tüm çabalarınıza rağmen direniyorsa, nedeni sadece psikolojik olmayabilir. Ben sizin yerinizde olsam öncelikle olası fiziksel sorunları elemek için bir doktor kontrolüne giderdim. Söylediklerimden mutlaka bir problem olduğu fikrine kapılmayın lütfen sadece olası ihtimalleri elemek adına söylüyorum. Ardından tuvalet eğitimi sürecinde bir hata yapıp yapmadığınızı değerlendirmek,varsa telafi etmek ve bundan sonraki yol haritanızı çizmek için bir uzmana danışmanızı öneriyorum. Selamlar..

      Sil